Begin maart houdt ChampdAction halt in het Concertgebouw voor een bijzonder project rond de pianola. Wij vroegen alvast aan artistiek leider en componist Serge Verstockt waar hij zijn inspiratie haalt.

LICHAAM

‘Zonder vingers kan ik niet denken’, de woorden zijn van Igor Stravinsky. Serge Verstockt las ze en onderstreepte ze met een rood potlood, schreef ze over in zijn aantekeningenboek, zette er een baldadig uitroepteken bij. Ook hij kan het niet: denken zonder het lichaam. De onvermijdelijke aanwezigheid van het lichaam, de communicatieve kracht ervan, de dialoog van het lichaam met de technologie die het omringt en ten slotte ook de wereld waarin het lichaam leeft: het zijn enkele van Verstockts favoriete denkpistes, thema’s die zich telkens opnieuw een weg naar het voorplan vechten.

TECHNOLOGIE

Het lijkt haast een nostalgisch uitgangspunt – die uitgesproken liefde voor het lichaam. Maar dat is het niet, want tegelijk maakte Verstockt ook steeds de omgekeerde beweging: het menselijke lichaam staat in zijn werk altijd opnieuw in relatie tot de verworvenheden van de technologie.

Tegelijk heeft die fascinatie voor technologie vaak ook een historische dimensie: ‘Ik kan me ook eindeloos verwonderen over momenten in de geschiedenis waarop er iets verandert in de verhouding tussen mens en technologie. De technologie van het automatisch weefgetouw werd in 1910 voor het eerst toegepast op piano’s en opeens – schijnbaar uit het niets – ontstond er een hele cultuur rondom dat ‘virtuele’ instrument. Miljoenen rollen met muziek van grote namen als Debussy en Rachmaninov werden verkocht over de hele wereld.

‘Vroeger dacht ik dat ik de wereld kon veranderen, maar nu heb ik de indruk dat de wereld mij verandert.’

Aan de ene kant kan je zeggen: zulke uitvindingen namen de jobs van muzikanten af. De fysieke muzikant werd voor het eerst de facto overbodig. Maar aan de andere kant waren die technieken enorm emanciperend en democratiserend: dankzij de rollen van de pianola’s raakte de muziek van zwarte muzikanten voor het eerst wijd verspreid tot op Broadway en in de blanke bars toe, waar zwarten toen nog bepaald niet welkom waren.’

WERELD

Ergens onderweg ontdekte Verstockt dat louter formeel componeren voor hem niet langer een optie was. De wereld sloop naar binnen, vormde zijn muziek, eerder dan dat zijn muziek de wereld vormde. ‘Vroeger leefde ik heel erg met het idee dat wij de wereld aan het ‘maken’ waren. Dat uitgesproken modernisme ben ik onderweg kwijtgespeeld. Een kunstenaar is voor mij, vandaag, iemand die zich openstelt voor wat de wereld aan het worden is en daar commentaar op durft te geven. Dat is heel langzaam gegroeid en heeft me uiteindelijk ook geholpen om een ander zicht te krijgen op de niche van de hedendaagse muziek: de scène lijkt zich terug te plooien op enkele festivals en de academische wereld – dat is allemaal ok en interessant, maar ik heb gaandeweg gemerkt dat het niet de plek is waar ik wil zitten.’

door Annemarie Peeters

Meer info & tickets

vr 10.03.2017 / PIANOLA, SATIRE DE TRASH Serge Verstockt & ChampdAction