Dit seizoen slaat het Klarafestival voor het eerst meerdere dagen zijn tenten op in het Concertgebouw. Twee dagen muziek, met twee unieke voorstellingen, twee eigenzinnige visies op Rusland.

Oktober van Sergey Eisenstein in een nieuwe muzikale montage

Brussels Philharmonic heeft een grote traditie in de live begeleiding van films. De grensverleggende verfilming van de Russische Revolutie door Sergey Eisenstein en Grigori Alexandrov is een unieke aanleiding voor een filmconcert.

Aangezien Oktober werd gemaakt voor de doorbraak van de geluidscinema heeft de film geen echte soundtrack. De muziek van Shostakovich die doorgaans bij de film hoort, is niet door hem voor de film geschreven. Het ging om een compilatie uit zijn bestaande werk.

De film was besteld voor de viering van de 10e verjaardag van de Russische Revolutie. Het herdenkingscomité keek nauwgezet toe op de inhoud en de toon. Zo mocht de rol van Leon Trotski niet belicht worden. De film vertelt het verhaal van de installatie van de Voorlopige Regering na de troonsafstand van Nicolaas II tot de machtsovername door de Bolsjewieken op 25 oktober 1917. De film opent met het neerhalen van het beeld van de tsaar als visueel symbool voor de ondergang van het oude regime. De Voorlopige Regering onder leiding van Alexander Kerensky wordt geportretteerd als een voortzetting van de oude heerschappij.

Propaganda was het hoofddoel van de film. Eisenstein beantwoordde die opdracht vooral met zijn ironische blik op de onmachtige Voorlopige Regering. Hij ontmaskert Kerensky als een verkapte autocraat, een tweederangs Napoleon, die niets liever wil dan de plaats van de tsaar innemen. Toch vonden de autoriteiten de film onvoldoende als propaganda. De stijl van Eisenstein leek hen inconsistent. In de plaats van een rechtlijnige vertelling van de gebeurtenissen voorzag hij zijn film van overvloedige symbolische verwijzingen. Eisenstein noemde zijn werkwijze intellectuele montage. Critici verweten hem dat hij bleef vasthouden aan de voorbijgestreefde esthetiek van het symbolisme. Op de meest originele momenten verlaat Eisenstein inderdaad de documentaire stijl die verwacht werd.
Zo symboliseert het beeld van de tsaar de onontkoombare vergiftiging van elke autocratische macht. Kerensky wordt vergeleken met een standbeeld van Napoleon. Een mechanische pauw symboliseert de eigenwaan van Kerensky en de decadentie van het Winterpaleis.

In de soundtrack die Brussels Philharmonic uitvoert, weerklinkt vooral het symbolische gehalte van de film. De keuze voor werken van Shostakovich, Weinberg, Schnittke, Pärt en Gubaidulina voegt een nieuw perspectief toe. De muziek uit de hele Sovjet-periode werkt als een terugblik op de gebeurtenissen vanuit de ervaringen van de latere Sovjet-generaties.

Francis Maes

za 18.03.2017
BRUSSELS PHILHARMONIC
Eisensteins cultfilm Oktober

Een interview met Luigi De Angelis & Michael Rauter over ЗМЕЯ

Solistenensemble Kaleidoskop en Luigi De Angelis lieten zich inspireren door de visionaire kunstvernieuwer Sergey Diaghilev voor hun spannende nieuwe voorstelling змея – The Riot of Seduction. Een gesprek met regisseur Luigi De Angelis en muzikaal leider Michael Rauter.

De titel van deze productie bestaat enerzijds uit het Russische woord voor slang (змея) en anderzijds uit de ondertitel The Riot of Seduction. Hoe zijn deze titels verbonden met inspiratiebron Sergey Diaghilev?
Luigi De Angelis: De slang kruipt over de grond en beweegt altijd in bochten. In sommige indianenculturen vertegenwoordigt de slang de bliksemschicht. Met dit beeld kunnen we ambiguïteit zien als iets wat zich aan beide kanten van een rechte lijn bevindt en tegelijk verlicht wordt. De slang wordt dan een symbool voor onze diepere creatieve kracht, ons dierlijk genie. In de tuin van Eden was het de slang die de verleiding in de wereld bracht. Mochten we een diagram of tekening kunnen maken van het leven van Sergey Diaghilev en alle connecties die hij maakte, dan zouden we iets bekomen in de aard van een oneindige spiraal, zoals het skelet van een slang. Diaghilev was een meester in het verleiden van een publiek. Verleiding heeft te maken met spanning, zoals de spanning die we terugvinden in het oog en oor van een actieve toeschouwer. The Riot of Seduction onderlijnt onze doelstelling en wens: dat kunst, in een maatschappij die geobsedeerd is door de overconsumptie van steeds hetzelfde, toch die spanning kan oppikken en transformeren.

35_Kaleidoskop_br

Zou u deze productie omschrijven als muziektheater? Of eerder als een installatie? Of proberen jullie net deze categorieën te ondergraven?
Michael Rauter: Het is zeker geen installatie. Mits een ruime definitie van muziektheater kan het zeker als dusdanig omschreven worden, maar het is eigenlijk niet zo dat we met
een of ander label in ons achterhoofd aan de slag zijn gegaan. Dit is de eerste samenwerking tussen Luigi De Angelis en Solistenensemble Kaleidoskop, dus wordt nog heel wat bepaald tijdens de eerste repetities. De setting is op zich eerder klassiek: het publiek zit in de zaal en kijkt naar het podium waar de uitvoerders zich bevinden. Maar we proberen wel om deze ervaring uit te breiden en onverwachte perspectieven te bieden. Eigenlijk verwachten we dat het publiek ons achteraf komt vertellen wat we volgens hen precies gedaan hebben.

‘Een partituur is als een schatkaart.’

Hoe integreert u de muziek van Debussy, Ravel en Stravinsky in een 21e-eeuwse dramaturgie?
Michael Rauter: Je kan dezelfde vraag stellen over 20e-eeuwse dramaturgie bij Mozart, Kraus of Gluck. Wat ons betreft, gebeurt alle muziek in het nu. Een partituur van Ockeghem, Beethoven of Ravel is als een schatkaart die we lezen telkens we ze spelen. Op die manier is alle muziek die we vandaag spelen21e-eeuws, als we ze werkelijk tot leven brengen. In ЗМЕЯ – The Riot of Seduction is het bovendien zo dat de iconische werken van Debussy, Ravel, Stravinsky, Rimsky-Korsakov en Satie niet in hun originele vorm verschijnen. Het zijn bouwstenen die we kunnen vergroten, verkleinen, fragmenteren … De muziek is onlosmakelijk verbonden met alles wat op het podium gebeurt. In die zin bestaat ons werk er grotendeels in om logische verbindingen te vinden tussen al het materiaal dat we gebruiken. Zo hopen we de geest van Diaghilev tot leven te wekken op het podium.

Klaas Coulembier

vr 17.03.2017
Solistenensemble Kaleidoskop & Luigi De Angelis
ЗМЕЯ – The Riot of Seduction