Het atelier Chris Maene en de rechtsnarige concertvleugel

Sinds het Concertgebouw zijn deuren opende, is het West-Vlaamse bedrijf Piano’s Maene vaste partner voor alles wat met piano te maken heeft. Maene levert en onderhoudt niet alleen onze Steinway Concertvleugels, maar we realiseerden samen ook heel wat mooie projecten.

Het atelier van Chris Maene bekleedt een voorname plaats in de wereld van de pianobouw en wordt (inter)nationaal gewaardeerd voor zijn kwaliteit en vakmanschap. In 2006 stond het atelier wereldwijd in de belangstelling met een historisch belangrijke replica van de allereerste Steinway (1836). Dit unieke instrument werd ingespeeld in ons Concertgebouw door Abdel Rachman El Bacha. In 2010 maakte het atelier van Chris Maene een kopie van de Ignace Pleyel concertvleugel uit 1843, de première was wederom voor het Concertgebouw.

Vorig jaar trok de bouw en introductie van een moderne concertvleugel de aandacht van de internationale pers en muziekwereld. Het eerste instrument werd gebouwd in opdracht van maestro Daniel Barenboim, maar resulteert nu in een reeks nieuwe hedendaagse rechtsnarige vleugelpiano’s.
Chris Maene: ‘Deze rechtsnarige piano is een mijlpaal voor Piano’s Maene, maar ook voor de geschiedenis van de pianobouw. Voor mijzelf was het een droom die werkelijkheid werd. Het succesverhaal van deze concertvleugel is het bewijs dat de mogelijkheden binnen de pianobouw nog niet uitgeput zijn. We tonen aan dat het in tijden waarin driekwart van de piano’s in grote Chinese fabrieken geproduceerd wordt, toch mogelijk is om een nieuw product te ontwikkelen met uitstraling en een draagvlak.’

DSC_0186.JPG

Wat is de betekenis van dit instrument in het licht van de geschiedenis van de pianobouw?
‘De beginperiode van de pianobouw werd gekenmerkt door diversiteit en flexibiliteit. De klank en de bouwwijze waren in voortdurende evolutie, en elk instrument was uniek. Dit hing volledig samen met de ontwikkeling van het pianorepertoire. Vanaf 1860 trad er een kentering op, toen Steinway de bassnaren ging kruisen over een deel van de middelste snaren, om een grotere homogeniteit te creëren over de registers heen. Vanaf dat moment was een homogene en krachtige klank het streefdoel. De andere bouwers volgden de vernieuwingen van Steinway. De rechtsnarige vleugel behoorde na verloop van tijd tot de geschiedenis.’
‘Tot 1910 hadden de verschillende Europese en Amerikaanse bouwscholen nog een eigen identiteit. De wereldoorlogen en de crisis van de jaren 1930 brachten echter de genadeslag toe aan de meeste familiebedrijven. Vanaf de jaren 1950 begonnen Japanse pianobedrijven de concertvleugels van Steinway op industriële schaal te kopiëren. De standaardisering nam het volledig over van de diversiteit. Als reactie tegen deze eenzijdigheid groeide de interesse voor historische instrumenten zoals het klavecimbel en de fortepiano. Anno 2016 zijn er veel artiesten die openstaan voor alternatieven voor de standaardvleugel. De tijd was dan ook rijp voor een nieuw soort concertvleugel. Het uitgangspunt was de volgende hypothese: als Steinway in 1860 de snaren niet gekruist had, was er dan een mogelijkheid geweest om de rechtsnarige vleugel te laten evolueren naar een krachtig en modern instrument dat een grote concertzaal kan vullen?’

‘We tonen aan dat het in tijden waarin driekwart van de piano’s in grote Chinese fabrieken geproduceerd wordt, toch mogelijk is om een nieuw product te ontwikkelen met uitstraling en een draagvlak.’

Welke rol heeft Daniel Barenboim gespeeld in het creatieproces?
‘Daniel Barenboim had Steinway gevraagd om een concertvleugel met rechte snaren voor hem te bouwen. Steinway heeft deze vraag doorgeschoven naar mij, maar was bereid om het project te ondersteunen. De maestro heeft de piano pas gezien toen die helemaal klaar was, tijdens een privésessie in Concertgebouw Brugge. Daar kon hij meteen testen of het instrument krachtig genoeg was voor een grote concertzaal. Achteraf heeft hij ons atelier bezocht. In maart 2015 hebben we het instrument na laatste aanpassingen in Berlijn geleverd. Het instrument is echt maatwerk; de toetsen zijn op Barenboims vraag ook smaller dan normaal. Na een aantal recitals voor een onbevooroordeeld maar enthousiast publiek, in Wenen en Parijs, werd het nieuwe instrument in mei vorig jaar, onder grote internationale mediabelangstelling, officieel voorgesteld in Londen. Het instrument reist nu overal met hem mee voor zijn concerten. ‘We tonen aan dat het in tijden waarin driekwart van de piano’s in grote Chinese fabrieken geproduceerd wordt, toch mogelijk is om een nieuw product te ontwikkelen met uitstraling en een draagvlak.’ Barenboim heeft overigens meteen ook een tweede exemplaar gekocht!’

DSC_0582.JPG

Kan u de specifieke klank van uw instrument beschrijven?
‘In tegenstelling tot de moderne concertvleugel liggen de nerven van het hout parallel aan de snaren, waardoor de verschillende registers individueel versterkt worden. De baspartij, het middenregister en de hogere tonen hebben allemaal een eigen klankkleur. Je kan het vergelijken met principes uit de keuken: je kan een aantal groenten samen bereiden, maar je kan ze ook afzonderlijk bereiden zodat de individuele smaak behouden blijft. Typisch aan oudere piano’s zijn net die onderscheiden registers, zoals zangpartijen in een koor die hun eigen timbre hebben maar toch een mooi geheel vormen. Belangrijk is dat de muziek uit die tijd gecomponeerd is voor dat soort klankbeeld.‘

‘De opgebouwde expertise, gecombineerd met de flexibiliteit en het teamwork van ons atelier, is de sleutel tot succes.’

Hoe kan u zich als pianobouwer profileren in deze tijd?
Wat is de succesfactor van uw atelier?

‘Het ontbreekt de grote fabrieken aan kennis en visie. Er zijn nog altijd nieuwe invalshoeken mogelijk, gebaseerd op ervaring en onderzoek. De meeste mensen die uitsluitend met historische instrumenten bezig zijn, weten niet veel van moderne instrumenten, en omgekeerd. Ik probeer de evoluties die in de pianobouw plaatsvonden echt te begrijpen en in historisch perspectief te plaatsen. De opgebouwde expertise, gecombineerd met de flexibiliteit en het teamwork van ons atelier, is de sleutel tot succes. Ik ben de tweede generatie in een familie van bouwers. Ik wil mijn kennis doorgeven aan mijn team en delen met de wereld. En de opvolging is verzekerd: een van mijn zonen werkt in het atelier.’

Hoe schat u de huidige situatie en de toekomst van de pianobouw in?
‘De interesse voor historische instrumenten bestaat wereldwijd. Stilaan groeit in Japan de expertise in historische instrumenten. Steeds meer Oost-Aziaten komen zich in Europa bijscholen, wat een gezonde dynamiek op gang brengt. De piano houdt stand en het klassieke repertoire blijft geliefd. In de popwereld heeft de akoestische piano een stabiele positie veroverd, terwijl jazzmuzikanten de hoogste kwaliteitseisen stellen wat betreft piano’s. Ik zie de toekomst voor de piano rooskleurig in.’

za 22.04.17
Alexei Lubimov & Alexei Zuev
Stravinsky & Debussy